Renal Kolik / Üreter Taşı
Genel Bilgi
Ani başlangıçlı, dalgalanan, şiddetli kostovertebral/yan ağrı — üreter obstrüksiyonuna bağlı. Acilde ağrı kontrolü önceliklidir. Enfekte hidronefroz ve bilateral obstrüksiyon acil ürolojik dekompresyon gerektirir.
Klinik Kriterler
- Tipik ağrı: Kostovertebral açıdan kasık/skrotum/labia majöre yayılan kolik ağrı
- Bulantı/kusma sık eşlik eder
- Hematüri: %80-90 vakada mikroskopik veya makroskopik
- ALARM: Ateş + obstrüksiyon = Enfekte hidronefroz → Acil dekompresyon
- ALARM: Bilateral obstrüksiyon veya tek böbrekli hastada obstrüksiyon → Acil üroloji
Fizik Muayene
Genel
- Huzursuz, pozisyon değiştiren hasta (peritonit aksine)
- Ateş varsa enfekte taş düşün
Abdomen/Flank
- KVA (Kostovertebral Açı) hassasiyeti
- Suprapubik hassasiyet (mesane yakını taşlarda)
Üriner
- Hematüri (makroskopik veya dipstick)
- Dizüri, sık idrara çıkma (distal üreter / VÜJ — Vezikoüreteral Junksiyonda taşta)
Ağrı şiddeti taş boyutuyla orantılı değildir — küçük taşlar daha çok ağrı yapabilir (üreter spazmı). Ateş + obstrüksiyon acildir.
Tetkikler
Kan
- Cr (Kreatinin), BUN (Kan Üre Azotu) — böbrek fonksiyonu
- Tam kan sayımı + CRP (C-Reaktif Protein) — enfeksiyon
- Na, K (kusma → elektrolit bozukluğu)
Görüntüleme
- Renal USG (Ultrasonografi) — İlk basamak: hidronefroz, taş lokalizasyonu
- Kontrastsız BT (Bilgisayarlı Tomografi) — Altın standart: taş boyutu/lokalizasyonu/sayısı, alternatif tanılar (EAU 2025)
Diğer
- EKG (Elektrokardiyografi) — >50 yaş veya kardiyak risk varsa (AMİ — Akut Miyokard İnfarktüsü dışlama)
Tedavi
Genel önlemler
- IV damar yolu aç
- Oral sıvı alımını artır (kontraendikasyon yoksa)
- Kusma varsa antiemetik ver
Hedef
- Ağrıyı hızla kontrol et
- Enfekte obstrüksiyonu dışla veya acil müdahale et
- Taş boyutuna göre konservatif/cerrahi karar ver
Analjezi ve Ekspulsif Tedavi
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| DİKLOFENAK (Voltaren 75 mg/3 mL amp) | 75 mg IM | IM | Endikasyon: İlk basamak analjezi — renal kolikte en etkili ajan Uyarı: Böbrek yetmezliği, GİS (Gastrointestinal Sistem) ülser, kanama diyatezi varsa dikkat. EAU 2025: NSAİİ (Nonsteroidal Antiinflamatuvar İlaç) renal kolikte opioidlerden üstündür. |
| PARASETAMOL IV (Perfalgan 1 g/100 mL) | 1 g IV infüzyon (15 dk) | IV | Endikasyon: NSAİİ kontrendike ise veya ek analjezi Koşul: NSAİİ kontrendike veya yetersiz kaldığında |
| TRAMADOL (Contramal 100 mg/2 mL amp) | 50-100 mg IV/IM | IV yavaş | Endikasyon: İkinci basamak: NSAİİ + parasetamol yetersizse Koşul: Birinci basamak analjezi yetersiz kaldığında Uyarı: Bulantı/kusma yapabilir — antiemetik ekle |
| METOKLOPRAMİD (Metpamid 10 mg amp) | 10 mg IV | IV yavaş | Endikasyon: Bulantı/kusma kontrolü Koşul: Bulantı/kusma varsa |
| TAMSULOSİN (Flomax 0.4 mg kapsül) | 0.4 mg/gün PO | PO | Süre: 4-6 hafta (taburculukta) Endikasyon: Medikal ekspulsif tedavi — distal üreter taşı ≤10 mm Koşul: Distal üreter taşı 5-10 mm, cerrahi endikasyonu yoksa Uyarı: EAU 2025: 5-10 mm distal üreter taşlarında spontan düşmeyi artırabilir. Kanıt düzeyi tartışmalı ama pratikte sık kullanılır. |
Enfekte Hidronefroz (Obstrüktif Pyelonefrit)
Ateş + obstrüktif taş = ÜROLOJİK ACİL. Antibiyotik başla (seftriakson 2 g IV) + Acil dekompresyon: DJ stent veya perkütan nefrostomi. Definitif taş tedavisi enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra.
Bilateral Obstrüksiyon / Tek Böbrek
Akut böbrek yetmezliği gelişir → Acil üroloji konsültasyonu, dekompresyon.
Taş Boyutuna Göre Yönetim
≤5 mm: %68-98 spontan düşme — konservatif (analjezi + hidrasyon + alfa-bloker). 5-10 mm: %25-50 spontan düşme — 4-6 hafta süre verilebilir, ekspulsif tedavi ekle. >10 mm veya 4-6 haftada düşmezse → Cerrahi (SWL / URS).
Gebelikte Renal Kolik
İlk tercih parasetamol. NSAİİ 1. trimesterde kısıtlı, 3. trimesterde kontrendike. Görüntüleme: USG (BT kontrendike). Obstrüksiyon → DJ stent.
Yatış Endikasyonları
- Enfekte hidronefroz → Acil yatış + dekompresyon
- Bilateral obstrüksiyon / tek böbrek obstrüksiyonu
- Kontrol edilemeyen ağrı veya kusma
- ABY (Akut Böbrek Yetmezliği) gelişimi (Cr yükselmesi)
- Taş >10 mm, spontan düşme beklenmiyorsa üroloji takibi
Taburculuk Kriterleri
- Ağrı kontrol altında (oral analjezikle yönetilebilir)
- Oral alım tolere ediliyor
- Ateş yok, enfeksiyon bulgusu yok
- Tek taraflı, non-komplike taş
- Üroloji kontrol randevusu ayarlandı
Konsültasyon
Üroloji (enfekte taş, bilateral obstrüksiyon, taş >10 mm, 4-6 haftada düşmeyen taş), Nefroloji (ABY — Akut Böbrek Yetmezliği gelişirse)
Kaynaklar
- EAU Guidelines on Urolithiasis 2025 (EAU Urolithiasis 2025)
- Internet Book of Critical Care — Renal Colic (EMCrit IBCC — Renal Colic)