Akut Üriner Retansiyon
Genel Bilgi
Mesanenin tam boşaltılamaması — ani, ağrılı idrar yapamama. En sık neden erkeklerde BPH (Benign Prostat Hiperplazisi). Acil Foley sonda ile mesane dekompresyonu gerekir. Postobstrüktif diürez gelişebilir (>200 mL/saat) — sıvı ve elektrolit takibi önemli.
Klinik Kriterler
- Ani başlangıçlı, suprapubik ağrı ve idrar yapamama
- Glob vesikale: Suprapubik bölgede palpabl/perküte dolgunluk
- Erkeklerde en sık neden: BPH (Benign Prostat Hiperplazisi) / prostat ilişkili
- İlaç tetikleyiciler: Antikolinerjikler, opioidler, alfa-agonistler, antihistaminikler, TCA (Trisiklik Antidepresanlar)
- Kadınlarda nadir — pelvik kitle, MS (Multipl Skleroz), diyabetik nöropati düşün
- Postoperatif retansiyon: Anestezi/opioid sonrası sık (özellikle spinal/epidural)
Fizik Muayene
Abdomen
- Suprapubik dolgunluk, hassasiyet
- Glob vesikale: Perküsyonda matite
Ürogenital
- DRM (Dijital Rektal Muayene): Prostat büyüklüğü/kıvamı (BPH vs malignite ipucu)
- Üretral akıntı, meatal darlık?
Nörolojik
- Perineal duyu kaybı, sfinkter tonusu (kauda equina sendromu?)
- Alt ekstremite güçsüzlüğü (spinal patoloji?)
Glob vesikale varsa sonda gecikmemeli. Yaşlı erkeklerde BPH (Benign Prostat Hiperplazisi) en sık neden — ama ilaç tetikleyicilerini sorgulamayı unutma.
Tetkikler
Kan
- Cr (Kreatinin), BUN (Kan Üre Azotu) — ABY (Akut Böbrek Yetmezliği) dışlama
- Na, K (postobstrüktif diürez riski)
- PSA (Prostat Spesifik Antijen) — akut retansiyonda yükselebilir, acilde yorumlama güç
Görüntüleme
- USG (Ultrasonografi) — Mesane volümü ölçümü (sonda öncesi/sonrası)
- Renal USG — Bilateral hidronefroz? (uzamış obstrüksiyon)
Diğer
- EKG (Elektrokardiyografi) — yaşlı hasta, komorbidite varsa
Tedavi
Genel önlemler
- Foley sonda takımı hazırla (erkek: 16-18 Fr, kadın: 14-16 Fr)
- Aseptik teknikle tak
- Rezidüel volümü kaydet
- İlk 1000 mL drene ettikten sonra klempe tartışmalı — güncel pratikte klempe gerek yok (kanıt zayıf)
Hedef
- Mesaneyi acil dekomprese et
- Tetikleyici faktörü belirle ve düzelt
- Postobstrüktif diürezi tanı ve yönet
Alfa-Bloker ve Destek Tedavi
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| TAMSULOSİN (Flomax / Tamsol 0.4 mg kapsül) | 0.4 mg/gün PO | PO | Süre: TWOC (Trial Without Catheter — Sondasız Deneme) öncesi en az 2-3 gün başla Endikasyon: BPH ilişkili retansiyonda sonda çekme başarısını artırır Uyarı: Ortostatik hipotansiyon yapabilir — ilk dozda dikkat |
| FİNASTERİD (Proscar 5 mg tb) | 5 mg/gün PO | PO | Süre: Uzun dönem — etkisi 3-6 ayda belirginleşir Endikasyon: BPH hacim küçültme (taburculukta üroloji kararıyla) Koşul: Prostat >40 g, tekrarlayan retansiyon |
| SEFTRİAKSON (İesef / Rocephine 1 g flakon) | 1-2 g/gün IV | IV | Endikasyon: Eşlik eden üriner enfeksiyon varsa ampirik antibiyotik Koşul: Ateş, piyüri veya ÜSE bulguları varsa Uyarı: ÜSE eşlik ediyorsa |
Sonda Takılamayan Hasta
Üretral striktür veya BPH nedeniyle geçilemiyorsa: (1) Bir boy büyük veya küçük sonda dene. (2) Hidrofilik veya Coudé uçlu sonda dene. (3) Başarısız → Üroloji konsültasyonu: Suprapubik sistostomi.
Postobstrüktif Diürez
Sonda sonrası >200 mL/saat ×2 saat üst üste idrar çıkışı → Postobstrüktif diürez. Risk: Dehidratasyon, hiponatremi, hipokalemi. Yönetim: İV SF ile çıkışın %50-75 kadarını yerine koy. Saatlik idrar takibi + 4-6 saatte bir elektrolit kontrolü.
Trial Without Catheter (TWOC)
Alfa-bloker başlandıktan 2-3 gün sonra (ayaktan takipte) sonda çekilerek spontan idrar yapma denenebilir. Başarı oranı BPH'de %60-70. Başarısız → Üroloji: Cerrahi değerlendirme.
Yatış Endikasyonları
- Postobstrüktif diürez gelişen hasta (saatlik sıvı/elektrolit takibi)
- ABY eşlik ediyorsa (Cr yüksek)
- Sonda takılamayan hasta — Üroloji acil
- Üriner sepsis bulguları (ateş, hipotansiyon)
- İlk kez retansiyon + altta yatan neden belirsiz
Taburculuk Kriterleri
- Sonda ile mesane dekomprese
- Postobstrüktif diürez gelişmemiş veya kontrol altında
- Cr stabil/düşüyor
- Alfa-bloker başlanmış
- Üroloji TWOC randevusu ayarlanmış
Konsültasyon
Üroloji (sonda takılamama, TWOC — Sondasız Deneme planı, cerrahi değerlendirme, tekrarlayan retansiyon), Nefroloji (ABY — Akut Böbrek Yetmezliği gelişirse)
Kaynaklar
- EAU Guidelines on Non-Neurogenic Male LUTS incl. BPO 2025 (EAU BPO/LUTS 2025)
- AUA Guideline: Management of Benign Prostatic Hyperplasia/LUTS (AUA BPH 2021)