Parasetamol Zehirlenmesi

Kritik uyarı: NAC hayat kurtarır — 8 saatten önce başlanırsa en etkili. İlk 24 saat asemptomatik olabilir — normal KC fonksiyonu toksisiteyi dışlamaz. ≥150 mg/kg veya >7,5 g → Toksisite riski.

Genel Bilgi

En sık ilaç zehirlenmesi ve akut KC yetmezliği nedeni. Klinik Evre 1 (0-24 saat): Asemptomatik / bulantı. Evre 3 (72-96): KC yetmezliği. Rumack-Matthew nomogramı: Akut tek doz + zaman bilinen olgularda geçerli.

Klinik Kriterler

  • 4. saat parasetamol düzeyi + Rumack-Matthew nomogramı → Çizgi üstü ise NAC başla
  • Alım zamanı bilinmiyor veya kronik aşırı doz → Düzeye bakmadan NAC başla
  • AST/ALT yükselmeye başlamış → NAC başla
  • ≥150 mg/kg veya ≥7,5 g tek doz → Toksisite riski (değerlendir)
  • Modifiye salımlı preparat → Nomogram KULLANILMAZ, direkt NAC başla

Fizik Muayene

Genel

  • Bulantı, kusma, iştahsızlık (erken dönem)
  • 24 saatten sonra sağ üst kadran hassasiyeti

GİS

  • Sağ üst kadran hassasiyeti (hepatotoksisite bulgusu)
  • Sarılık (geç bulgu — Evre 3)

Nörolojik

  • Bilinç değişikliği (ancak geç dönem — hepatik ensefalopati)

İlk 24 saat asemptomatik olabilir — normal muayene toksisiteyi dışlamaz.

Tetkikler

Kan

  • Parasetamol düzeyi (alımdan ≥4 saat sonra)
  • AST / ALT
  • INR, BUN / Kreatinin
  • VBG (asidoz?), laktat
  • GKŞ
  • Tam kan sayımı

Skorlamalar

SkorAçıklamaKesim değeri
Rumack-Matthew NomogramıAkut tek doz parasetamol alımında, 4. saat düzeyine göre NAC gereksinimini belirler. MDCalc: https://www.mdcalc.comÇizgi üstü → NAC başla. Çizgi altı + klinik iyi → NAC gerekmez.

Tedavi

Hedef

  • Hepatotoksisiteyi önle — NAC ile NAPQI nötralizasyonu
  • Aktif kömür ile emilimi azalt (erken başvuru)

İlaçlar

İlaçDozYolNot
AKTİF KÖMÜR1 g/kg PO (maks 50 g)PO
Endikasyon: Alımdan sonra ≤4 saat (ideal ≤1-2 saat)
Koşul: Alımdan sonra ≤4 saat ve bilinç açık ise
Uyarı: Bilinç bulanık ise aspirasyon riski → verme
NAC (N-Asetilsistein) (Asist / Fluimucil)3-torba: (1) 150 mg/kg — 200 mL D5W, 1 saatte → (2) 50 mg/kg — 500 mL D5W, 4 saatte → (3) 100 mg/kg — 1000 mL D5W, 16 saatteIV
Endikasyon: Nomogram üzeri düzey, bilinmeyen zamanlı alım, AST/ALT yükselme — Şüphede bile başla
Uyarı: Anafilaktoid reaksiyon (%10-20): İnfüzyon yavaşlat + antihistaminik. Gerçek anafilaksi nadir.

2-Torba NAC Rejimi (Alternatif)

200 mg/kg IV 4 saatte + 100 mg/kg IV 16 saatte. Klasik 3-torba rejimiyle eşdeğer etkinlik, daha az anafilaktoid reaksiyon ve dozaj hatası. Kurumun protokolüne göre uygulanabilir (JAMA Consensus 2023, Avustralya/NZ 2019).

Masif Doz (≥30 g veya ≥500 mg/kg)

Nomogram çizgisinin 2 katı üzeri parasetamol düzeyi → Artırılmış NAC dozu gerekebilir. Toksikoloji konsültasyonu ve YBÜ takibi.

Modifiye Salımlı Preparatlar

Nomogram kullanılmaz. ≥10 g veya ≥200 mg/kg alım → Direkt tam kür NAC başla. Parasetamol düzeyi absorpsiyon takibi için tekrarlanmalı.

Yatış Endikasyonları

  • NAC başlanan tüm hastalar
  • AST/ALT yükselme, özkıyım girişimi

Taburculuk Kriterleri

  • Düzey nomogram altı + AST/ALT normal
  • Alım zamanı net + psikiyatrik değerlendirme tamam

Konsültasyon

Toksikoloji (114), Gastroenteroloji/Hepatoloji (ALF), Psikiyatri

Kaynaklar

  1. Management of Acetaminophen Poisoning in the US and Canada: A Consensus Statement (JAMA Consensus 2023)
  2. Updated guidelines for the management of paracetamol poisoning in Australia and New Zealand (Avustralya/NZ Kılavuzu 2019)
  3. Acetaminophen Toxicity — StatPearls (StatPearls 2025)
  4. Paracetamol Toxicity — LITFL Toxicology Library (LITFL Paracetamol)
Uygulamada aç