Organik Fosfor / Kolinerjik Kriz
Kritik uyarı: Atropin dozunu kısıtlama — 100 mg+ bile gerekebilir. Pralidoksim ilk 6 saat içinde. Hasta personeli kontamine edebilir → Dekontaminasyon + KKE. Süksinilkolin KONTRENDİKE.
Genel Bilgi
DUMBELS (Muskarinik): Diyare, Ürinasyon, Miyozis, Bronkospazm, Emezis, Laktimasyon, Salivasyon. Nikotinik: Fasikülasyon, güçsüzlük, paralizi. Solunum yetmezliği başlıca ölüm nedeni.
Klinik Kriterler
- DUMBELS (Muskarinik): Diyare, Ürinasyon, Miyozis, Bronkospazm/Bronkore, Emezis, Laktimasyon, Salivasyon
- Nikotinik: Fasikülasyon, güçsüzlük, paralizi, taşikardi, hipertansiyon
- SSS: Ajitasyon, konfüzyon, nöbet, koma
- Solunum yetmezliği başlıca ölüm nedeni (bronkore + solunum kası paralizisi)
- Atropin testi: 1 mg IV → semptom düzelmesi tanıyı destekler
Fizik Muayene
Göz
- Miyozis (bilateral pinpoint)
- Laktimasyon
Solunum
- Bronkore / bronkospazm (ronküs, ral)
- Solunum sıkıntısı / apne
Kardiyovasküler
- Bradikardi (muskarinik) veya taşikardi (nikotinik)
- Hipotansiyon
GİS
- Aşırı salivasyon
- Bulantı, kusma, diyare
- Abdominal kramplar
Nörolojik
- Fasikülasyonlar (nikotinik)
- Kas güçsüzlüğü
- Ajitasyon / nöbet / koma
Cilt
- Aşırı terleme (diaforez)
KKE giyin — hasta ve sekresyonları personeli kontamine edebilir.
Tetkikler
Kan
- Pseudo-kolinesteraz (BuChE) düzeyi — hızlı sonuç, takipte kullanışlı
- Eritrosit AChE (varsa) — daha spesifik
- VBG, laktat
- GKŞ, elektrolit
- Tam kan sayımı
- Böbrek ve karaciğer fonksiyonları
Tedavi
Genel önlemler
- KKE (eldiven, önlük, gözlük) — Hasta ve sekresyonları personeli kontamine eder
- Dekontaminasyon: Giysiler çıkar, bol su ile yıka (dermal maruziyet)
- Entübasyon: Roküronyum kullan (Süksinilkolin KONTRENDİKE — AChE inhibisyonu uzatır)
Hedef
- Sekresyonları kuru — atropin ile muskarinik blokaj
- AChE reaktivasyonu — pralidoksim (erken dönem)
- Solunum yolunu koru — entübasyon eşiği düşük tut
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| ATROPİN | 2-4 mg IV bolus → Yetersizse her 5 dk'da dozu 2 katına çık (2→4→8→16 mg…) | IV | Süre: İdame infüzyon: Sekresyonlar kuruyana kadar. 0.5-1 mg/saat, ihtiyaca göre artır. Endikasyon: Tüm semptomatik olgularda hemen başla Uyarı: Hedef: Sekresyonların kuruması. Miyozis ve taşikardi hedef DEĞİL. Doz kısıtlaması YAPMA. |
| PRALİDOKSİM (2-PAM) (Contrathion) | 1-2 g IV, 15-30 dk infüzyon → İdame: 500 mg/saat | IV | Süre: İlk 6 saatte başla — gecikirse etkinlik azalır (aging). Endikasyon: Atropin gerektiren tüm semptomatik olgularda Uyarı: Klinik faydası tartışmalı (meta-analizler çelişkili), ancak WHO erken başlamayı öneriyor. Hızlı IV → hipertansiyon, laringospazm riski — yavaş ver. Atropinden SONRA başla. |
| MİDAZOLAM (Dormicum) | 5-10 mg IV | IV | Endikasyon: Nöbet kontrolü Koşul: Nöbet gelişirse |
Atropin Doubling
Yetersiz yanıtta her 5 dk'da dozu ikiye katla: 2→4→8→16 mg. Ciddi vakalarda toplam 100 mg+ gerekebilir. Doz kısıtlaması yapma.
Süksinilkolin Kontrendikasyonu
AChE inhibisyonu nedeniyle süksinilkolin metabolizması bozulur → uzamış nöromusküler blokaj. Alternatif: Roküronyum.
Yatış Endikasyonları
- Tüm semptomatik olgular → Yatış + Atropin/Pralidoksim → YBÜ
Konsültasyon
Toksikoloji (114), YBÜ
Kaynaklar
- Organophosphate Toxicity - StatPearls (StatPearls OP 2023)
- Management of acute organophosphorus pesticide poisoning (Eddleston Lancet 2008)
- Pralidoxime - StatPearls (StatPearls Pralidoksim 2023)