Menenjit / Ensefalit
Kritik uyarı: Antibiyotiği 1 saat içinde ver — LP gecikirse önce antibiyotiği başla. Deksametazon antibiyotikle eş zamanlı veya 10-20 dk önce başla. Peteşi/purpura → Meningokoksemi → Acil penisilin.
Genel Bilgi
Menenjit: Ateş + ense sertliği + bilinç değişikliği triadı. LP ile BOS analizi tanıyı kesinleştirir. HSV ensefaliti: Temporal tutulum, kişilik değişikliği, nöbet → Asiklovir hemen başla.
Klinik Kriterler
- Klasik Triad: Ateş + Ense sertliği + Bilinç değişikliği
- LP öncesi BT sadece: Fokal defisit, papil ödemi, GKS <13, yeni nöbet
- BOS: Bakteriyel → Bulanık, lökosit >1000/µL (PNL), glukoz <40, protein >150
Fizik Muayene
Nörolojik
- GKS, ense sertliği, Kernig/Brudzinski bulguları
- Fokal nörolojik defisit (LP öncesi BT kararını etkiler)
- Bilinç düzeyi değerlendirmesi — GKS <13 ise LP öncesi BT endike
Deri
- Peteşi/purpura (meningokok — acil bulgudur)
- Herpetik veziküller (HSV)
Genel
- Ateş (bakteriyel menenjitte >%95 hastada mevcut)
- Papilödem (LP öncesi BT endikasyonu)
Ense sertliği duyarlılığı %30 civarı — yokluğu menenjiti dışlamaz. Ateş + bilinç değişikliği + baş ağrısında her zaman menenjit düşün.
Tetkikler
Kan
- CBC, BMP, CRP, prokalsitonin
- Kan kültürü (LP öncesi)
- PT/INR, aPTT
Görüntüleme
- Beyin BT (LP öncesi kontrendikasyon değerlendirmesi)
Diğer
- LP (BOS analizi, kültür, boyama)
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| Bakteriyel Menenjit Skoru (BMS) | Çocuklarda bakteriyel vs viral menenjit ayrımı (BOS bulguları ile). Erişkinde de yardımcı olabilir. https://www.mdcalc.com | 0 puan → Çok düşük bakteriyel menenjit riski (BOS analizi ile birlikte değerlendir) |
Tedavi
Genel önlemler
- 30° baş elevasyonu
- Damlacık izolasyonu (meningokok şüphesinde ilk 24 saat)
- Ateş: Parasetamol 1 g IV
- Nöbet: Levetirasetam 1000 mg IV
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| SEFTRİAKSON (Rocephin) | 2 g IV her 12 saatte | IV | Endikasyon: İmmünkompetan erişkin <50 yaş — Hemen başla |
| DEKSAMETAZon (Dekort) | 0,15 mg/kg IV (10 mg) | IV | Süre: Her 6 saatte, 4 gün Endikasyon: Antibiyotikle eş zamanlı veya 10-20 dk önce başla |
| AMPİSİLİN | 2 g IV her 4 saatte | IV | Endikasyon: >50 yaş veya immünkompromize — Listeria kapsama için seftriaksona EK Koşul: >50 yaş veya immünkompromize ise — Listeria kapsama |
| VANKOMİSİN (Vancotek) | 15-20 mg/kg IV her 8-12 saatte | IV | Endikasyon: Pnömokok direnci şüphesinde ekle Koşul: Pnömokok direnci şüphesinde |
| ASİKLOVİR (Zovirax) | 10 mg/kg IV her 8 saatte | IV | Süre: 14-21 gün Endikasyon: HSV ensefaliti şüphesinde — Temporal tutulum, kişilik değişikliği, nöbet Koşul: HSV ensefaliti şüphesi — temporal tutulum, kişilik değişikliği, nöbet |
Temas Profilaksisi (Meningokok)
Siprofloksasin 500 mg PO tek doz VEYA Seftriakson 250 mg IM tek doz.
Yatış Endikasyonları
- Tüm bakteriyel menenjit / HSV ensefalit → Yatış
- GKS <13, nöbet, septik şok → YBÜ
Konsültasyon
Enfeksiyon Hastalıkları, Nöroloji
Kaynaklar
- IDSA Clinical Practice Guidelines for the Management of Bacterial Meningitis (IDSA 2004)
- Community-Acquired Bacterial Meningitis - NEJM Review (van de Beek NEJM 2016)
- The management of acute meningitis: an update (PMC Meningitis 2022)