Kostik Madde (Korozif) İngestion
Genel Bilgi
Alkali maddeler (çamaşır suyu, lavabo açıcı) likefaksiyon nekrozu → Derin penetrasyon, özofagus ağırlıklı hasar. Asit maddeler koagülasyon nekrozu → Mide ağırlıklı hasar. Hasar derecesi: maddenin pH'ı, miktarı, temas süresi ve fiziksel formuna bağlı. Zargar sınıflaması endoskopik evreleme için kullanılır.
Klinik Kriterler
- Orofaringeal yanık bulgusu → Ciddi özofagus yanığını dışlamaz (korelasyon zayıf)
- Stridor, disfoni, dispne → Hava yolu yanığı, acil entübasyon değerlendir
- Epigastrik/retrosternal ağrı, disfaji, salivasyon → Özofagus/mide yanığı
- Mediastinal amfizem, peritonit bulguları → Perforasyon şüphesi, acil cerrahi
- Laktik asidoz, lökositoz, trombositopeni → Transmural nekroz göstergesi
Fizik Muayene
Hava Yolu
- Stridor, disfoni, tükürük birikimi → Acil hava yolu yönetimi
Ağız/Orofarinks
- Mukozal ödem, beyaz plaklar, ülserasyon, yanık izleri
GİS
- Epigastrik hassasiyet, defans/rebound (perforasyon?)
- Disfaji, odinofaji, salivasyon
Genel
- Taşikardi, hipotansiyon (şok → ciddi hasar veya perforasyon)
Orofaringeal yanık yokluğu özofagus yanığını dışlamaz. Hava yolu önce değerlendirilmeli.
Tetkikler
Kan
- Tam kan, CRP (lökositoz/trombositopeni → kötü prognoz)
- VBG + laktat (asidoz → transmural nekroz göstergesi)
- KC fonksiyon testleri, BUN/Kre, elektrolit
- Koagülasyon (INR/PT)
- β-hCG (doğurganlık çağı kadınlarda)
Görüntüleme
- Kontrastlı BT (boyun-toraks-abdomen) — 3-6 saat sonra, transmural nekroz değerlendirmesi
- Akciğer grafisi (mediastinal genişleme, pnömomediastinum, serbest hava)
Diğer
- Üst GİS endoskopi (EGD) — ilk 24 saatte, Zargar sınıflaması ile evreleme
Tedavi
Genel önlemler
- Kusturma KE — Tekrar maruziyete neden olur
- Nötralizasyon KE — Ekzotermik reaksiyon ile ek yanık
- Aktif kömür KE — Korozif maddeleri adsorbe etmez, endoskopiyi zorlaştırır
- NG sonda körlemesine takma — Perforasyon riski
- Ağızdan bir şey verme (su/süt) — İlk birkaç dakikadan sonra faydasız, distansiyon riski
Hedef
- Hava yolu güvenliği
- Perforasyon/nekroz tespiti ve cerrahi değerlendirme
- Sıvı resüsitasyonu
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| IV KRİSTALOİD | Sıvı resüsitasyonu, hemodinamik hedefe göre | IV | Endikasyon: Tüm hastalar — Dehidratasyon ve şok önleme |
| PROTON POMPA İNHİBİTÖRÜ (PPI) (Nexium / Lansor) | Esomeprazol 40 mg IV veya Lansoprazol 30 mg IV, 2x1 | IV | Endikasyon: Gastrik asit süpresyonu — Ülser iyileşmesini destekler |
| ANALJEZİ | Parasetamol IV veya Opioid (morfin 0,1 mg/kg IV titrasyon) | IV | Endikasyon: Ağrı kontrolü |
| ANTİBİYOTİK | Geniş spektrum (perforasyon/mediastinit şüphesi halinde) | IV | Endikasyon: Enfeksiyon profilaksisi (rutin değil, sadece endike ise) Koşul: Perforasyon/mediastinit şüphesi veya Grade 3 yanık |
Steroid Tartışması
Rutin steroid önerilmez. Bazı Avrupa kılavuzları Grade 2B özofajitte deksametazon 3 gün öneriyor ancak kanıt zayıf. Cerrahi konsültasyonuyla karar verilmeli.
Endoskopi Zamanlaması
İlk 24 saatte EGD önerilir (Zargar evreleme). 5-15. günlerde endoskopi KE (doku frajilitesi). Perforasyon şüphesinde endoskopi değil cerrahi.
Kontrastlı BT
3-6 saat sonra çekilebilir. Post-kontrast duvar enhancement kaybı = transmural nekroz → Acil cerrahi endikasyonu. EGD mümkün değilse veya BT transmural nekroz düşündürüyorsa cerrahi konsültasyon.
Yatış Endikasyonları
- Tüm kasıtlı alımlar → Yatış + EGD
- Semptomatik hastalar (disfaji, ağrı, salivasyon)
- Endoskopide Grade ≥2 yanık
- Perforasyon/mediastinit şüphesi → YBÜ + Cerrahi
Taburculuk Kriterleri
- Asemptomatik, küçük hacimli, düşük konsantrasyonlu kazayla alım
- 4-6 saat gözlem sonrası oral tolerans testi geçilmiş
- Psikiyatri değerlendirmesi (kasıtlı alımlarda zorunlu)
Konsültasyon
Gastroenteroloji (EGD), Genel Cerrahi (perforasyon/nekroz), KBB (hava yolu yanığı), Toksikoloji (114), Psikiyatri (kasıtlı alım)
Adli Notlar
Çocuklarda ihmal/istismar değerlendir. Kasıtlı alımlarda adli bildirim ve psikiyatri değerlendirmesi zorunlu.
Kaynaklar
- Caustic Ingestions — StatPearls (StatPearls 2024)
- Esophageal emergencies: WSES guidelines (WSES 2019)