Hipertansif Acil
Kritik uyarı: İlk 1 saatte MAP'ı max %20-25 düşür — daha hızlı düşürme felce yol açabilir. İskemik inmede tPA uygulanmayacaksa KB'yi 220/120 mmHg altına inene kadar müdahale ETME. Aort diseksiyonunda hedef: Sistolik <120 mmHg + nabız <60/dk.
Genel Bilgi
HT İVEDİ DURUM (Urgency): KB ≥180/120 mmHg (veya ≥160/100 + şiddetli semptom: baş ağrısı, burun kanaması) — hedef organ hasarı YOK. Oral tedavi yeterli; 24–48 saatte kademeli düşürme. Acil servise en sık başvuran hipertansiyon tablosu. HT ACİL (Emergency): KB >180/120 mmHg + HEDEF ORGAN HASARI (HT ensefalopati, iskemik/hemorajik inme, akut MI, akut kalp yetmezliği, aort diseksiyonu, akut böbrek hasarı, eklampsi). IV tedavi + monitorizasyon zorunlu.
Klinik Kriterler
- Nörolojik muayene (inme/ensefalopati?)
- Göğüs ağrısı (diseksiyon/AKS?)
- Nefes darlığı (pulmoner ödem?)
- Fundoskopi — papil ödemi?
- İdrar analizi (proteinüri → HT nefropati veya eklampsi?)
Fizik Muayene
Nörolojik
- Bilinç, fokal defisit (inme?), ensefalopati bulguları, GKS
Kardiyovasküler
- KB her iki kol (fark >20 mmHg → diseksiyon?), nabız hızı/ritmi, S3 (KY?), yeni üfürüm
Solunum
- Ral (pulmoner ödem?), SpO2, ortopne, dispne
Göz Dibi
- Fundoskopi — papil ödemi, kanama, eksüda (malin HT?)
Böbrek / GİS
- İdrar çıkışı, hematüri, flank ağrısı, karın palpasyonu (AAA?)
Her iki koldan KB ölç — >20 mmHg fark aort diseksiyonu düşündürür.
Tetkikler
Kan
- CBC, BMP (kreatinin, elektrolitler)
- Troponin
- BNP/NT-proBNP (kalp yetmezliği?)
- İdrar analizi (proteinüri?)
Görüntüleme
- PA Akciğer grafisi
- Nörolojik bulgu varsa: Kafa BT (kontrastsız — kanama ekarte)
- Aort diseksiyonu şüphesi: BT Anjiyografi
Diğer
- EKG (iskemi, LVH?)
Tedavi
Genel önlemler
- Monitörizasyon (KB her 5 dk — arteriyel hat ideal)
- Damar yolu aç
- Sakin, hareketsiz ortam
- Hedef: İlk 1 saatte MAP max %20-25 düşürme
Hedef
- HT ACİL: İlk 1 saatte KB yi max %25 düşür → 2-6 saatte 160/100 mmHg hedefle
- HT İvedi Durum: 24-48 saatte KB ≤160/100 mmHg (hızlı normalizasyon yapma)
- Aort diseksiyonu: Sistolik <120 mmHg, nabız <60/dk
- İnme + tPA verilecek: <185/110 mmHg sağla | İnme + tPA yok: <220/120 müdahale etme
HT İvedi Durum (Urgency) — Oral Tedavi
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| KAPTOPRİL (Capoten) | 25 mg SL veya PO | SL / PO | Süre: 45-60 dk bekle; yanıt yetersizse 25-50 mg PO tekrar Endikasyon: Birinci tercih. Kısa etkili — hızlı titrasyon sağlar. Hedef organ hasarı varsa IV e geç. Uyarı: Sublingual nifedipin KULLANMA — ani düşüş serebral/koroner iskemiye yol açar. |
| AMLODİPİN (Norvasc) | 5-10 mg PO | PO | Endikasyon: Uzun etkili; hastanın evde de kullanacağı ilaç olarak tercih et. Koşul: Evde devam edecek uzun etkili ilaç olarak ekle |
| FUROSEMİD (Lasix 20mg/2mL amp) | 20-40 mg IV | IV | Endikasyon: Volüm yükü bulgusu varsa ekle. Koşul: YALNIZCA volüm yükü kanıtı varsa (pulmoner ödem, bacak ödemi) — rutin verme Uyarı: Diüretikler acil KB tedavisinde rutin ÖNERİLMEZ — etkisi öngörülemez ve hastaların çoğunda hipervolemi yok. YALNIZCA belirgin volüm yükü bulgusu varsa. |
HT Acil (Emergency) — IV Tedavi
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| NİKARDİPİN (Ricarvel 10mg/10mL amp) | 5 mg/saat IV infüzyon → titre et | IV infüzyon (pompa) | Süre: 2.5 mg/saat artışlarla, max 15 mg/saat Endikasyon: Kılavuzlarda 1. tercih; titre edilebilirlik açısından en iyi. Varsa kullan. Not: Klinik tabloya göre BİRİNİ tercih et |
| LABETALOL (Trandate 100mg/20mL amp) | 20 mg IV yavaş (2 dakikada) | IV bolus + infüzyon | Süre: 40-80 mg/10 dk tekrar, max 300 mg toplam; veya 1-2 mg/dk infüzyon Endikasyon: Gebelik HT acilinde (magnezyum sülfatla beraber) ve aort diseksiyonunda tercih edilir. Kılavuzlarda 1. tercih. Varsa öncelikle kullan. Not: Klinik tabloya göre BİRİNİ tercih et Uyarı: Kılavuzlarda 1. tercih IV ajan. Astım/KOAH ta KONTRENDİKE. Gebelikte güvenli — preeklampside 1. tercih. |
| ESMOLOL (Brevibloc 100mg/10mL amp, premix 2500mg/250mL) | 500 mcg/kg IV bolus (1 dk) → 50-200 mcg/kg/dk infüzyon | IV bolus + infüzyon | Süre: Etki 1-2 dk, süre 10-20 dk — çok hızlı titre edilir Endikasyon: Aort diseksiyonu (1. tercih), perioperatif HT, taşikardi eşlikli HT acil. Not: Klinik tabloya göre BİRİNİ tercih et Uyarı: Aort diseksiyonunda İDEAL — KB + nabız kontrolü birlikte. Ultra-kısa etki → yan etki olursa hızla geçer. Astım/KOAH ta KI. |
| NİTROGLİSERİN (Perlinganit 10mg/10mL amp) | 5-10 mcg/dk IV infüzyon başlangıç, max 200 mcg/dk | IV infüzyon | Endikasyon: YALNIZCA koroner iskemi veya akciğer ödemi eşlik ediyorsa tercih et. Not: Klinik tabloya göre BİRİNİ tercih et Uyarı: HT ensefalopatide KULLANMA — intrakraniyal basıncı artırabilir. Venöz dilatör → preload azaltır. |
Yatış Endikasyonları
- Her hipertansif acil → Yatış (Kardiyoloji veya Dahiliye)
- Nörolojik bulgu → Yatış (Nöroloji)
- Böbrek tutulumu → Yatış (Nefroloji)
Taburculuk Kriterleri
- HT İvedi Durum + KB ≤160/100 mmHg sağlandı + 1–2 saat gözlem tamamlandı
- Oral ilaç başlandı (kaptopril veya amlodipin)
- Birinci basamak takip randevusu verildi (24–48 saat içinde)
Konsültasyon
Kardiyoloji. Nefroloji (böbrek tutulumu). Nöroloji (nörolojik bulgu).