Hiperozmolar Hiperglisemik Durum (HHS)
Kritik uyarı: Sıvı açığı 8-10 L veya daha fazla — çok hızlı düzeltme serebral ödem yapar. İlk 12 saatte açığın yarısını ver. DVT/PE riski yüksek → Tromboprofilaksi başla.
Genel Bilgi
Glukoz ≥600 + Efektif osmolalite >300 veya total osmolalite >320 + pH ≥7.3 + β-OH bütirat <3 mmol/L. 2024 konsensüsünde osmolalite eşiği düşürüldü. Sıvı açığı 8-10 L — çok hızlı düzeltme serebral ödeme yol açar.
Klinik Kriterler
- Glukoz >600 mg/dL
- Efektif osmolalite >320 mOsm/kg (= 2 × Na + Glukoz/18)
- pH >7.30 (DKA'dan farklı)
- Mental durum: Stupor → koma
Fizik Muayene
Genel
- Ağır dehidratasyon: kuru mukoza, çökük gözler, turgor kaybı, hipotansiyon
- Bilinç: osmolalite >320 → konfüzyon, >340 → koma
Nörolojik
- Fokal nörolojik defisit (inme taklidi yapabilir — düzeltilebilir)
- Nöbet (özellikle hızlı osmolalite değişiminde)
HHS'de dehidratasyon DKA'dan daha ağırdır. Nörolojik durum osmolalite ile koreledir.
Tetkikler
Kan
- KŞ, elektrolitler, BUN/kreatinin
- Serum osmolalitesi
- CBC, laktat, kan kültürü (tetikleyici)
Diğer
- EKG
- PA akciğer grafisi
- İdrar kültürü
Tedavi
Genel önlemler
- Sıvı önce — insülin sıvı başladıktan sonra
- Osmolalite düşüşü ≤3-4 mOsm/kg/saat
- Her 1 saat KŞ | Her 2-4 saat elektrolitler + osmolalite
- Nörolojik değerlendirme her 1-2 saat
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| %0.9 NaCl (SF) | 1. saat: 1000 mL bolus; sonra 500 mL/saat × 2-4 saat | IV | Süre: İlk 12 saatte açığın %50'si. KŞ 300'e gelince Dex ekle. |
| REGULAR İNSÜLİN (Humulin R / Actrapid) | 0.05 Ü/kg/saat (DKA'dan daha düşük) | IV infüzyon | Endikasyon: Hedef: KŞ düşüşü 50-75 mg/dL/saat Uyarı: Sıvı resüsitasyonu başladıktan SONRA başla — intravasküler kolaps riski |
| ENOKSAPARİN (Clexane) | 40 mg SC/gün | SC | Endikasyon: DVT profilaksisi — kontrendikasyon yoksa başla |
Yatış Endikasyonları
- Tüm HHS vakaları → YBÜ veya monitörize yatak
Konsültasyon
Endokrinoloji, YBÜ (ağır/koma), Nöroloji (fokal bulgu/nöbet)