Adrenal Kriz
Kritik uyarı: Kortizol sonucu gelmeden hidrokortizon ver — steroid tanıyı beklemez. Açıklanamayan şok + hiponatremi + hipoglisemi → Her zaman adrenal krizi düşün.
Genel Bilgi
Akut adrenokortikal yetmezlik. Tetikleyici: Steroid kesilmesi, enfeksiyon, cerrahi, travma, MI. Klinik: Şok + hiponatremi + hiperkalemi + hipoglisemi.
Klinik Kriterler
- Bilinen adrenal yetmezlik + akut stres
- Uzun süreli steroid + ani bırakma
- Açıklanamayan presöre yanıtsız şok
- Hiponatremi + hiperkalemi + hipoglisemi kombinasyonu
Fizik Muayene
Genel
- Hipotansiyon (vazopressöre dirençli — en önemli bulgu)
- Dehidratasyon, halsizlik, ateş
Deri
- Hiperpigmentasyon (kronik primer adrenal yetmezlikte — acilde ipucu olabilir)
- Vitiligo (otoimmün poliglandüler sendrom eşliği)
Abdomen
- Karın ağrısı, bulantı, kusma (akut batın taklidi yapabilir)
Açıklanamayan vazopressöre dirençli şok + hiponatremi + hipoglisemi → Adrenal krizi düşün. Kortizol sonucunu bekleme, tedaviye başla.
Tetkikler
Kan
- Kortizol örneği al (tedavi ÖNCE) — ACTH, aldosteron
- Elektrolitler, glukoz
- CBC, kültür (tetikleyici)
Tedavi
Genel önlemler
- Kortizol örneği al → Hemen hidrokortizon ver (bekletme)
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| HİDROKORTİZON (SoluCortef 100 mg) | 100 mg IV bolus → 100 mg IV her 6-8 saatte | IV | Endikasyon: İlk ve zorunlu tedavi — Geciktirme Not: Steroid olarak BİRİNİ seç (ACTH testi planlanıyorsa Deksametazon) |
| DEKSAMETAZon | 4 mg IV | IV | Endikasyon: Kortizol örneği alınmadan ACTH stimülasyon testi planlanıyorsa — kortizol assay'ini etkilemez Not: Steroid olarak BİRİNİ seç (ACTH testi planlanıyorsa Deksametazon) |
| %0.9 NaCl | 1000 mL bolus ilk 1 saat → 150-250 mL/saat idame | IV | Süre: Hipoglisemi varsa %5 Dex ekle |
| FLUDROKORTİZON (Florinef 0.1 mg) | 0.1 mg/gün PO | PO | Endikasyon: İdame fazında — Hidrokortizon dozu ≤50 mg/güne düştüğünde ekle Koşul: İdame fazında — Hidrokortizon dozu ≤50 mg/güne düştüğünde |
Yatış Endikasyonları
- Tüm adrenal kriz vakaları yatırılır
- Hemodinamik instabilite → YBÜ
Taburculuk Kriterleri
- Oral hidrokortizon: 20 mg sabah + 10 mg öğleden sonra
- Stres dozu eğitimi verildi
- Endokrinoloji takibi ayarlandı
Konsültasyon
Endokrinoloji, YBÜ (presör gerektiren şok), Enfeksiyon Hastalıkları (tetikleyici)