Diyabetik Ketoasidoz (DKA)
Kritik uyarı: İnsülin başlamadan K⁺ ≥3.5 mEq/L olduğunu doğrula — hipokalemi varsa önce potasyum replase et! SGLT2 inhibitörü → Öglisemik DKA (glukoz normal olabilir).
Genel Bilgi
Hiperglisemi (≥200) + ketoasidoz (β-OH bütirat ≥3 mmol/L) + pH <7.3 ve/veya HCO₃ <18. 2024 konsensüsünde anyon gap tanı kriteri olmaktan çıktı, β-hidroksibutirat eklendi. Tetikleyiciyi mutlaka ara: Enfeksiyon, AKS, ilaç kesilmesi, SGLT2i.
Klinik Kriterler
- Hafif: pH 7.25-7.30, HCO₃ 15-18, anyon gap >10
- Orta: pH 7.00-7.24, HCO₃ 10-14
- Ağır: pH <7.00, HCO₃ <10, stupor/koma
- Anyon gap = Na − (Cl + HCO₃) → normal 8-12
Fizik Muayene
Genel
- Dehidratasyon bulguları: kuru mukoza, turgor azalması, taşikardi, hipotansiyon
- Bilinç durumu (hafif: uyanık, orta: konfüze, ağır: stupor/koma)
Solunum
- Kussmaul solunumu (derin, hızlı — metabolik asidoz kompanzasyonu)
- Aseton kokusu (nefeste — meyve kokusu)
Abdomen
- Karın ağrısı, bulantı, kusma (DKA'nın kendisi karın ağrısı yapabilir — akut batın taklidi)
- Tetikleyici olarak akut batın patolojisini ekarte et
Kussmaul solunumu (derin, hızlı) ve aseton kokusu DKA'nın klasik bulgularıdır. Dehidratasyonun derecesini değerlendir.
Tetkikler
Kan
- KŞ, elektrolitler, BUN/kreatinin, CBC
- ABG/VBG, serum keton (β-OH bütirat)
- Laktat, troponin, lipaz
Diğer
- İdrar tam + keton
- EKG (hiperkalemi T dalgaları)
- PA akciğer grafisi
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| DKA Şiddet Sınıflaması (2024 Konsensüs) | β-OH bütirat + pH + bilinç durumuna göre. Hafif: β-OH 3-6, pH 7.2-7.3, uyanık. Orta: β-OH 3-6, pH 7.1-7.2, konfüze. Ağır: β-OH >6, pH <7.1, stupor/koma. | Ağır → YBÜ. Hafif → Servis (SC insülin ile yönetim düşünülebilir — 2024 konsensüs) |
Tedavi
Genel önlemler
- 2 adet geniş bore IV kanül
- EKG + SpO₂ + saatlik diürez monitörizasyonu
- Her 1 saat KŞ | Her 2 saat elektrolit | Her 4 saat ABG/VBG
- K⁺ <3.5 → İnsülini BAŞLAMA, önce potasyum ver
- IV insülini SC insülin yapıldıktan en az 2 saat sonra kes
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| %0.9 NaCl (SF) | 1. saat: 1000-1500 mL bolus; sonra 500 mL/saat | IV | Süre: KŞ 200-250'ye düştüğünde %5 Dex + %0.45 NaCl'e geç |
| REGULAR İNSÜLİN (Humulin R / Actrapid) | 0.1 Ü/kg IV bolus → 0.1 Ü/kg/saat infüzyon | IV | Süre: KŞ 200-250'de 0.05 Ü/kg/saate azalt Uyarı: K⁺ ≥3.5 olmadan başlama! |
| POTASYUM KLORÜR %7.5 | K 3.5-5.0 → 20-30 mEq/saat IV | K <3.5 → 20-40 mEq/saat IV | IV infüzyon | Uyarı: K >5.0 → Verme. Periferden max 10 mEq/saat |
| SODYUM BİKARBONAT %8.4 | 100 mEq + 400 mL steril su → 2 saatte ver | IV infüzyon | Endikasyon: Yalnızca pH <6.9 VEYA yaşamı tehdit eden hiperkalemi Koşul: pH <6.9 VEYA yaşamı tehdit eden hiperkalemi Uyarı: pH ≥6.9 ise rutin verilmez; hipokalemi riskini artırır |
Yatış Endikasyonları
- Ağır DKA (pH <7.00, HCO₃ <10, GKS <13) → YBÜ
- Orta DKA → Dahiliye/Endokrinoloji
- Tüm DKA vakaları yatış gerektirir
Konsültasyon
Endokrinoloji (tüm vakalar), Nefroloji (ağır böbrek yetmezliği), YBÜ (ağır DKA)