Biliyer Aciller (Kolesistit / Kolanjit)
Kritik uyarı: Charcot triadı (Ateş + Sarılık + Sağ üst kadran ağrısı) → Akut kolanjit → Acil ERCP. Reynolds pentadı (+ hipotansiyon + konfüzyon) → Septik kolanjit → YBÜ.
Genel Bilgi
Safra Koliği: <6 saat ağrı, ateş yok. Akut Kolesistit: >6 saat ağrı + ateş + Murphy (+). Akut Kolanjit: Charcot triadı → Tokyo kriterleri.
Klinik Kriterler
- Safra Koliği: Epigastrik/sağ üst kadran ağrısı <6 saat, ateş yok, lökositoz yok
- Akut Kolesistit: Ağrı >6 saat + ateş + Murphy (+) + lökositoz — Tokyo Grade I-III
- Akut Kolanjit: Charcot triadı (Ateş + Sarılık + Sağ üst kadran ağrısı)
- Reynolds Pentadı: Charcot + hipotansiyon + konfüzyon → Septik kolanjit (Grade III)
Fizik Muayene
Abdomen
- Murphy belirtisi (inspirasyonda sağ üst kadran palpasyonunda ağrı ile durma)
- Sağ üst kadran hassasiyeti, defans
- İkter (sarılık — safra yolu obstrüksiyonu)
Genel
- Ateş + titreme (kolanjit/komplike kolesistit)
- Sepsis bulguları: taşikardi, hipotansiyon (Reynolds pentadı)
Murphy belirtisi akut kolesistit için en değerli fizik muayene bulgusudur (%65 sensitivite USG ile artar).
Tetkikler
Kan
- Hemogram, CRP, KC fonksiyon (AST/ALT/ALP/GGT/bilirübin)
- Lipaz, INR
- Laktat (kolanjit)
Görüntüleme
- USG → İlk tercih
- BT → Komplikasyon şüphesi
- MRCP → Safra yolu (acil değil)
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| Tokyo Kriterleri (Kolesistit) | Akut kolesistit tanı ve şiddet sınıflaması (Grade I-III). https://www.mdcalc.com | Grade I: Hafif. Grade II: Orta (lökositoz >18K, palpabl kitle, >72 saat). Grade III: Ağır (organ disfonksiyonu) |
Tedavi
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| DİKLOFENAK (Voltaren) | 75 mg IM | IM | Endikasyon: Safra koliği — İlk tercih analjezi |
| AMPİSİLİN-SULBAKTAM (Duocid) | 1,5-3 g IV her 6 saatte | IV | Endikasyon: Akut kolesistit — Antibiyotik Not: Şiddete göre antibiyotik rejimini seç |
| PİPERASİLİN-TAZOBAKTAM (Tazocin 4,5 g) | 4,5 g IV her 6 saatte | IV | Endikasyon: Akut kolanjit / Septik kolesistit Not: Şiddete göre antibiyotik rejimini seç |
Akut Kolanjit — Biliyer Drenaj
ERCP ≤24 saat (ağır → ≤12 saat) → Gastroenteroloji. Reynolds pentadı → Vazopressör + YBÜ.
Yatış Endikasyonları
- Akut kolesistit (tümü)
- Akut kolanjit (tümü → ağır ise YBÜ)
Taburculuk Kriterleri
- Safra koliği (ağrı geçti, enflamasyon yok, oral tolere) → Genel Cerrahi poliklinik
Konsültasyon
Genel Cerrahi (kolesistit), Gastroenteroloji (ERCP — kolanjit)