Akut Pankreatit
Kritik uyarı: Biliyer pankreatit + kolanjit → ERCP ≤24 saat. Erken antibiyotik ENDİKE DEĞİL — enfekte nekroz kanıtı olmadan başlama. Ağır pankreatit (organ yetmezliği) → YBÜ.
Genel Bilgi
Tanı: Tipik ağrı (epigastrik, sırta vuran, kuşak tarzı) + Lipaz ≥3× normal + Görüntüleme. Ringer Laktat SF'den üstün (WATERFALL çalışması). Erken oral beslenme (tolere edince).
Klinik Kriterler
- Tanı: 3 kriterden 2 si yeterli: (1) Tipik ağrı (epigastrik, sırta vuran), (2) Lipaz ≥3× normal, (3) Görüntülemede bulgular
- Hafif: Organ yetmezliği yok, lokal/sistemik komplikasyon yok
- Orta-ağır: Geçici organ yetmezliği (<48 saat) veya lokal komplikasyon
- Ağır: Kalıcı organ yetmezliği (>48 saat) — mortalite %30-50
Fizik Muayene
Abdomen
- Epigastrik hassasiyet (öne eğilince rahatlar)
- Distansiyon, bağırsak seslerinde azalma (paralitik ileus)
- Cullen belirtisi (periumbilikal ekimoz — geç)
- Grey-Turner belirtisi (flank ekimoz — geç)
Genel
- Ateş, taşikardi (SIRS/sepsis?)
- Dehidratasyon (kusma + üçüncü boşluk kayıpları)
- Sarılık (biliyer etiyoloji ipucu)
Epigastrik hassasiyet temel bulgudur. Cullen ve Grey-Turner belirtileri geç dönem retroperitoneal kanama işaretleridir.
Tetkikler
Kan
- Lipaz (veya amilaz)
- Hemogram, CRP, BUN/kreatinin
- KC fonksiyon, Ca²⁺, trigliserit
Görüntüleme
- USG → İlk tercih (biliyer etiyoloji?)
- BT → 48 saat sonra, komplikasyon şüphesinde
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| BISAP Skoru | Akut pankreatit mortalite riski. BUN >25, bilinç bozukluğu, SIRS, yaş >60, plevral efüzyon. İlk 24 saatte hesaplanır. https://www.mdcalc.com | ≥3 → Mortalite riski yüksek (>5-10×), YBÜ düşün |
Tedavi
Genel önlemler
- Ringer Laktat 1,5 mL/kg/saat ilk 24 saat
- Oral beslenme: Tolere edince erken başla (ilk 24-48 saat)
- İdrar çıkışı ≥0,5 mL/kg/saat hedef
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| PARASetamol (Perfalgan 1 g) | 1 g IV her 6 saatte | IV | Endikasyon: Analjezi — İlk basamak |
| MORFİN | 0,1 mg/kg IV titre | IV | Endikasyon: Ağır ağrı — Oddi sfinkterini kasma endişesi kanıta dayanmaz Koşul: Ağır ağrıda |
| ONDANSETROl (Zofran) | 4-8 mg IV | IV | Endikasyon: Antiemetik |
Yatış Endikasyonları
- Tüm akut pankreatit → Yatış
- Organ yetmezliği / SIRS → YBÜ
Konsültasyon
Gastroenteroloji (ERCP, komplikasyon), Genel Cerrahi (kolesistektomi, nekroz)
Kaynaklar
- AGA Clinical Practice Update: Management of Acute Pancreatitis — Gastroenterology 2018 (AGA Pancreatitis 2018)