Akut Astım Alevlenmesi
Kritik uyarı: "Sessiz akciğer" = Kritik atak — hırıltının kaybolması iyileşme DEĞİL, hava akımının tamamen kesildiğini gösterir. Benzodiyazepin ve morfin KONTRENDİKE.
Genel Bilgi
Havayolu inflamasyonu ve bronkospazmına bağlı akut solunum sıkıntısı. Ağırlık sınıflaması ile tedavi yönlendirilmelidir. SpO₂ <90% → Yüksek akış oksijen + acil nebülizasyon.
Klinik Kriterler
- Hafif: Dispne yürürken, SpO₂ >95%, PEF >%70
- Orta: Dispne konuşurken, SpO₂ %91-95, PEF %40-70
- Ağır: Dispne istirahatte, SpO₂ <91%, PEF <%40
- Hayatı tehdit eden: Sessiz akciğer, konfüzyon, bradikardi
Fizik Muayene
Solunum
- RR, wheezing (ekspiratuar > inspiratuar), yardımcı kas kullanımı
- Sessiz akciğer (hayatı tehdit eden atak bulgusu)
- Konuşma değerlendirmesi: cümle kurabiliyor mu, tek kelime mi?
Kardiyovasküler
- Taşikardi (>120 → ağır atak)
- Pulsus paradoksus >25 mmHg → ağır atak
Genel
- Bilinç durumu (konfüzyon, somnolans → kritik)
- Siyanoz, terleme (hipoksi bulguları)
Sessiz akciğer = kritik atak — wheezing kaybolması iyileşme DEĞİL, hava akımının kesildiğini gösterir.
Tetkikler
Kan
- Elektrolit, glukoz (ciddi vakada)
Görüntüleme
- Akciğer grafisi: Rutin değil — pnömotoraks/pnömoni şüphesinde
Diğer
- Kan gazı (ağır/hayatı tehdit eden atakta)
- SpO₂ monitörizasyonu sürekli
- PEF ölçümü (mümkünse)
Tedavi
Genel önlemler
- Yarı oturur pozisyon (45°)
- Oksijen: SpO₂ ≥93-95% hedef (Venturi maske veya nazal kanül)
- Monitörizasyon: SpO₂, solunum sayısı, PEF
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| SALBUTAMOl (Ventolin nebül 2,5 mg/2,5 mL) | 5 mg nebülizasyon, her 20 dk × 3 (ilk saat) | Nebülizasyon | Süre: Ağır atakta sürekli 10-15 mg/sa; hafif-orta'da MDI + spacer (4-8 puff) eşdeğer |
| İPRATROPİUM BROMİD (Atrovent nebül 0,5 mg/2 mL) | 0,5 mg nebülizasyon, salbutamol ile birlikte, her 20 dk × 3 | Nebülizasyon | Endikasyon: Orta-ağır atakta ek bronkodilatasyon; hafif atakta rutin değil |
| PRENDİZOLON (Prednol amp 40 mg / Prednizolon tab 50 mg) | 40-50 mg | PO | Süre: Oral = IV ile biyoyararlanım eşdeğer; hasta PO alabiliyorsa tercih et Not: Steroid olarak BİRİNİ seç (PO alabiliyorsa oral tercih) |
| METİLPREDNİZOLON (Prednol 40 mg amp) | 40-80 mg IV | IV | Endikasyon: PO alamayan, ağır atak Not: Steroid olarak BİRİNİ seç (PO alabiliyorsa oral tercih) |
| MAGNEZYUM SÜLFAT %15 | 2 g IV, 20 dk'da | IV infüzyon | Endikasyon: Ağır/hayatı tehdit eden atak — bronkodilatöre yanıt yetersizse ekle Koşul: Ağır/hayatı tehdit eden atak — bronkodilatöre yanıt yetersizse Uyarı: Tansiyon takibi yapılmalı |
NIV (BiPAP)
Solunum sıkıntısı belirgin, hipoksi düzelmiyor → BiPAP düşün. IPAP: 10-15 cmH₂O / EPAP: 5-8 cmH₂O. Kanıt sınırlı.
Entübasyon Endikasyonları
Respiratuar arrest, bilinç bozukluğu (GKS <8), artmaya devam eden PaCO₂ + asidoz (pH <7,25), maksimal tedaviye karşın hipoksi (SpO₂ <88%). RSI: Ketamin (1,5-2 mg/kg) tercih edilir — bronkodilatör özellik.
Yatış Endikasyonları
- Orta-ağır atak, tedaviye yetersiz yanıt (ilk 1 saatte PEF <%70)
- Hayatı tehdit eden atak
- Hipoksi (SpO₂ <92% tedavi sonrası)
- Daha önce entübasyon öyküsü
Taburculuk Kriterleri
- PEF ≥%70 ve SpO₂ ≥%94 sağlandıysa
- Kısa süreli SABA devam + oral steroid 5-7 gün
- Astım aksiyon planı verildi
- 24-48 saat içinde aile hekimi takibi planlandı
Konsültasyon
Göğüs Hastalıkları (refrakter atak, entübasyon ihtiyacı)