Hava Yolu Yabancı Cismi
Genel Bilgi
Hava yolu yabancı cisim aspirasyonu her yaşta görülebilen, ani ölüme yol açabilen bir acildir. Çocuklarda (1-3 yaş) en sık kuruyemiş, küçük oyuncak parçaları; erişkinlerde et parçaları neden olur. Larinks düzeyinde takılan cisimler tam obstrüksiyon, bronşiyal cisimler tek taraflı wheezing yapabilir.
Klinik Kriterler
- TAM OBSTRÜKSİYON: Konuşamıyor, öksüremıyor, ses çıkaramıyor, boğazını tutuyor (universal choking sign), siyanoz, bilinç kaybı
- PARSİYEL OBSTRÜKSİYON: Öksürük, wheezing, stridor, dispne ama hava geçişi var
- Ani başlangıçlı öksürük + yemek yerken veya küçük cisimle oynarken
- Tek taraflı wheezing (bronşa kaçmışsa)
- Geç bulgular: Tekrarlayan pnömoni, atelektazi (tanı atlanmışsa)
Fizik Muayene
Hava Yolu
- Tam obstrüksiyon: ses çıkaramıyor, öksüremıyor, siyanoz, boğazını tutuyor
- Parsiyel: öksürük, wheezing, stridor ama hava geçişi var
- Bilateral solunum sesleri: asimetri → bronşiyal yabancı cisim
Genel
- Bilinç durumu (tam obstrüksiyonda hızla bilinç kaybı)
- Çocukta: yemek/oyun sırasında ani öksürük başlangıcı öyküsü
Tam obstrüksiyon → HEMEN Heimlich. Parsiyel obstrüksiyonda öksürmeye teşvik et, müdahale etme.
Tetkikler
Kan
- Genellikle acil dönemde gerekmez
Görüntüleme
- PA + lateral boyun/göğüs grafisi (radyoopak cisim görülebilir — ama çoğu yabancı cisim radyolüsen!)
- İnspirasyon-ekspirasyon grafileri (hava hapsi — obstrüktif amfizem)
- BT toraks (şüpheli vakalarda)
Diğer
- Bronkoskopi — hem tanısal hem terapötik (ALTIN STANDART)
Tedavi
Genel önlemler
- Parsiyel obstrüksiyon: Öksürmeye teşvik et, müdahale ETME
- Tam obstrüksiyon: Heimlich (erişkin/çocuk >1 yaş), sırt vuruşu + göğüs kompresyonu (<1 yaş)
- Oksijen, monitörizasyon, suction hazır
- Cisim çıkarıldıktan sonra kontrol grafi/bronkoskopi (kalan parça?)
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| HEİMLİCH MANEVRASI (TAM OBSTRÜKSİYON — BİLİNÇLİ) | Abdominal thrust: Hastanın arkasına geç, göbek üstü-ksifoid altı yumruk + diğer el üstüne, içeri-yukarı baskı | Manuel | Süre: Cisim çıkana veya bilinç kaybolana kadar Uyarı: GEBE veya OBEZ hastada: Göğüs kompresyonu uygula. <1 YAŞ BEBEK: Heimlich YAPMA → 5 sırt vuruşu + 5 göğüs kompresyonu. |
| BİLİNÇSİZ HASTA — KPR | Standart KPR başla | Manuel | Süre: Cisim çıkana veya ileri hava yolu sağlanana kadar Koşul: Bilinç kaybolduysa Uyarı: Her ventilasyon öncesi ağza bak — cisim görünüyorsa çıkar (kör parmak süpürmesi YAPMA). |
| MAGİLL FORSEPS (direkt çıkarma) | Laringoskop ile görüş altında | Orofaringeal | Süre: Tek girişim Koşul: Cisim glottis/hipofarinkste görünüyorsa Uyarı: Laringoskop ile glottis görüntüle, Magill forsepsi ile yakala. Distaldeyse → bronkoskopi. |
| BRONKOSKOPİ | Rijid bronkoskopi (çocuk) veya fleksibl bronkoskopi (erişkin) | Endoskopik | Süre: Ameliyathane/girişim odası Koşul: Alt hava yoluna kaçmış yabancı cisimde Uyarı: Alt hava yolunda ALTIN STANDART. KBB veya Göğüs Cerrahisi ile koordine et. |
Çocukta (<1 yaş) Yabancı Cisim
Heimlich YAPMA! Bebek yüzüstü, başı aşağı eğik: 5 sırt vuruşu (skapulalar arası). Sonra yüzüstü çevir: 5 göğüs kompresyonu (sternum alt yarısı, 2 parmakla). Bilinci kaybolursa → KPR başla. Her ventilasyon öncesinde ağzı kontrol et.
Bronşiyal Yabancı Cisim (Acil Değil Gibi Görünen)
Parsiyel obstrüksiyon veya bronşa düşmüş cisim: Hasta stabil olabilir ama tedavi geciktirilmemeli. Tek taraflı wheezing, azalmış solunum sesi. Grafi normal olabilir. Şüphe varsa BT çek. Bronkoskopi ile çıkarma planla.
Özofageal Yabancı Cisim
Disfaji, tükürük akıtma, retrosternal ağrı/bası hissi. Düğme pil → ACİL çıkarma (2 saatte özofagus perforasyonu!). Keskin cisim → ACİL endoskopi. Künt, küçük cisim ve stabil hasta → 24 saat gözlem, spontan geçebilir.
Yatış Endikasyonları
- Bronkoskopi planlanan hastalar
- Solunum sıkıntısı devam eden hastalar
- Komplikasyon şüphesi (pnömomediastinum, perforasyon)
Taburculuk Kriterleri
- Cisim tamamen çıkarılmış
- Solunum normal, SpO2 normal
- Kontrol grafi temiz
- Aile/hasta bilgilendirilmiş
Konsültasyon
KBB + Göğüs Cerrahisi (bronkoskopi için)