Travmaya Genel Yaklaşım (ABCDE)
Kritik uyarı: "Önce öldüren şeyi tedavi et" — ABCDE sırasını bozma. Travma hastasında hipotansiyon = kanama (aksini kanıtlayana dek). Ölüm triadı: Hipotermi + Asidoz + Koagülopati.
Genel Bilgi
Permisif hipotansiyon: SBP 80-90 mmHg (kafa travması HARIÇ). Masif Transfüzyon: ES:TDP:TS = 1:1:1. TXA ilk 3 saat içinde verilmeli.
Klinik Kriterler
- A: Havayolu kontrolü (jaw thrust, entübasyon)
- B: Solunum — Tansiyon pnömotoraks → dekompresyon
- C: Dolaşım — FAST, aktif kanama, pelvik bağlayıcı
- D: Bilinç — GKS, pupiller
- E: Tüm sırt muayenesi, hipotermi önle
Fizik Muayene
A - Havayolu
- Konuşabiliyor mu? Stridor, horlama, gurgling?
- Servikal stabilizasyon (travmada her zaman)
B - Solunum
- Bilateral solunum sesleri, RR, SpO₂
- Asimetri → pnömotoraks/hemotoraks
C - Dolaşım
- Nabız, KB, kapiller dolum, FAST USG
- Dış kanama kontrolü, pelvik instabilite
D - Nörolojik
- GKS, pupil boyut/reaktivite, lateralizasyon
E - Expose
- Tam soyarak muayene + logroll ile sırt
- Hipotermi önleme (ısıtıcı, sıcak sıvı)
ABCDE sırası ile sistematik değerlendir. Önce öldüren şeyi tedavi et. Logroll ile sırt muayenesini unutma.
Tetkikler
Kan
- Hemogram, kan grubu + cross-match, laktat, koagülasyon
Görüntüleme
- FAST (Focused Assessment with Sonography in Trauma)
- Pelvis AP grafisi (travma serisi)
- Travma BT (pan-scan — stabil hastada)
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| Revised Trauma Score (RTS) | GKS + SBP + RR ile travma şiddeti. https://www.mdcalc.com | <4 → Ağır travma, mortalite yüksek |
Tedavi
Genel önlemler
- Permisif hipotansiyon: SBP 80-90 mmHg (kafa travması yoksa)
- Kafa travması eşliğinde: SBP ≥100 mmHg
- Sıcak tut (ısıtılmış sıvı, battaniye)
- Tourniquet → Ekstremite kanamasında hemen
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| RİNGER LAKTAT | 1 L IV bolus → yanıt değerlendir | IV | Uyarı: Fazla kristaloid → dilüsyonel koagülopati. Kan ürünleri öncelikli. |
| TRANEKSAMIK ASİT (Transamin) | 1 g IV 10 dk bolus → 1 g/8 saat infüzyon | IV | Endikasyon: İlk 3 SAAT içinde ver — CRASH-2 çalışması Uyarı: 3 saatten sonra başlama → zarar verebilir |
Yatış Endikasyonları
- Tüm travma → yatış/gözlem
- Masif kanama, hemodinamik instabilite → YBÜ
Konsültasyon
Travma Cerrahisi (tüm ağır travma), Ortopedi, Nöroşirurji (kafa)
Kaynaklar
- Advanced Trauma Life Support (ATLS) 10th Edition — ACS (ATLS 10th Ed)