Tetanoz Profilaksisi / Yara Enfeksiyonu
Genel Bilgi
Yara sınıflaması: Temiz (<6 saat, keskin, temiz) vs Kirli/Tetanoza eğilimli (>6 saat, derin, ezilme, toprak kontaminasyonu). Ateşli silah, yanık, dışkı kontaminasyonu → Kirli.
Klinik Kriterler
- Kirli/tetanoza eğilimli yara: >6 saat, derin, ezilme, toprak/dışkı, devitalize doku
- <3 doz aşı veya aşı bilinmiyor + kirli yara → Td/Tdap + TIG
- NF bulguları: Orantısız ağrı, krepitasyon, mor-siyah renk değişimi
Fizik Muayene
Yara Değerlendirme
- Yara tipi: keskin/künt, temiz/kirli, derinlik, devitalize doku varlığı
- Yaranın yaşı (<6 saat temiz, >6 saat kirli sınıfla)
- Enfeksiyon bulguları: eritem, ısı artışı, akıntı, fluktüasyon (apse)
Genel
- Tetanoz aşı öyküsü (kaç doz, son doz tarihi)
- Isırık yarasında: hayvan türü, provoke/unprovoke, aşı durumu (kuduz riski)
Yara değerlendirmesinde yabancı cisim, devitalize doku ve kontaminasyon derecesini belirle. Tetanoz profilaksi kararı yara tipine ve aşı öyküsüne göre verilir.
Tetkikler
Kan
- CBC, CRP (ağır infeksiyon şüphesinde)
Görüntüleme
- Yabancı cisim: USG veya grafi (şüphede)
Tedavi
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| Td (Tetanoz-Difteri aşısı) (Tetavax) | 0,5 mL IM (deltoid) | IM | Endikasyon: Son 10 yılda aşılanmış + kirli yara, veya son 5 yılda + temiz yara Koşul: Son 10 yılda aşı yok veya kirli yara |
| TIG (Tetanoz İmmünglobulini) (Tetanobul) | 250 IU IM | IM | Endikasyon: <3 doz veya bilinmiyor + kirli yara. Aşıdan farklı bölgeye uygula. Koşul: <3 doz veya aşı durumu bilinmiyor + kirli yara |
| AMOKSİSİLİN-KLAVULANAT (Augmentin 1 g) | 1 g PO 2×1 | PO | Süre: 5-7 gün Endikasyon: Yara enfeksiyonu, insan/kedi/köpek ısırığı — İlk tercih Koşul: Yara enfeksiyonu bulguları veya ısırık yarası varsa |
Tetanoz Profilaksi Tablosu
≥3 doz, son doz <5 yıl: Temiz + kirli → Gerekmez. ≥3 doz, son doz 5-10 yıl: Temiz gerekmez, Kirli → Td/Tdap. Son doz >10 yıl: Her yara → Td/Tdap. <3 doz veya bilinmiyor: Her yara → Td/Tdap + kirli yara → TIG de ekle.
Kuduz Profilaksisi
Bilinmeyen/vahşi hayvan, yarasa → Kuduz PEP hemen başla. RIG (Rabiga) 20 IU/kg (yara çevresine + kalan IM) + Kuduz aşısı (Rabipur) 1 mL IM 0. günde. Takip dozları (3, 7, 14. gün) → Halk Sağlığı/Enfeksiyon.
Yara Bakımı
SF ile basınçlı irrigasyon (≥250 mL). Debridman. Primer kapama: <12 saat temiz yara. Sekonder iyileşme: Kirli/enfekte, ısırık (yüz hariç), >12 saat.
Yatış Endikasyonları
- Yara enfeksiyonu + sepsis
- Derin ısırık (el/yüz/eklem)
- Diyabetik ayak orta-ağır
Taburculuk Kriterleri
- Basit yara + profilaksi uygulandı
- Hafif yara enfeksiyonu → 48 saat kontrol
Konsültasyon
Genel Cerrahi (derin yara), Ortopedi (el/eklem), Plastik Cerrahi (yüz), Halk Sağlığı (kuduz bildirim)