Akrep Sokması
Genel Bilgi
Türkiye'de yılda ~25.000 akrep sokması bildiriliyor; en sık Güneydoğu Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgelerinde. Tehlikeli türler Buthidae ailesinden: A. crassicauda (siyah akrep) ve L. quinquestriatus (sarı akrep). Venom Na kanallarını aktive ederek masif katekolamin ve asetilkolin deşarjına neden olur → Sempatik ve parasempatik aşırı uyarılma. Ciddi vakalar: Miyokardit, pulmoner ödem, kardiyojenik şok.
Klinik Kriterler
- Grade 1 (Lokal): Sokma yerinde ağrı, hiperemi, ödem, parestezi
- Grade 2 (Minör sistemik): Terleme, bulantı/kusma, taşikardi, hafif hipertansiyon, ateş, titreme
- Grade 3 (Ciddi sistemik): Pulmoner ödem, kardiyojenik şok, aritmi, nöbet, bilinç değişikliği, hipotansiyon
- Çocuklarda hızlı progresyon → Soğuk ekstremite + taşikardi erken uyarı bulguları
- Priapizm (erkeklerde nadir ama karakteristik bulgu)
Fizik Muayene
Lokal
- Sokma yerinde şiddetli ağrı, ödem, hiperemi
- Parestezi, tap sign pozitif (dokunmakla ağrı artışı)
Kardiyovasküler
- Taşikardi, hipertansiyon (erken — sempatik)
- Hipotansiyon, bradikardi (geç — miyokardiyal depresyon)
Solunum
- Takipne, pulmoner ödem bulguları (ral, dispne)
Nörolojik
- Ajitasyon, nistagmus, fasikülasyon
- Nöbet, bilinç değişikliği (ciddi)
Genel
- Terleme, salivasyon, laktimasyon
- Hipertermi, bulantı/kusma
Çocuklarda ve yaşlılarda ciddi toksisite riski yüksek. Semptomlar 2-4 saat içinde pik yapar.
Tetkikler
Kan
- Tam kan, elektrolit, GKŞ
- Troponin, CK-MB (miyokardit?)
- VBG + laktat
- Koagülasyon (PT/INR)
Diğer
- EKG (aritmi, ST değişikliği, QTc)
- Akciğer grafisi (pulmoner ödem?)
- Ekokardiyografi (ciddi vakalarda — sol ventrikül disfonksiyonu)
Tedavi
Genel önlemler
- Sokma yerini temizle, soğuk kompres (ağrı)
- Turnike, kesi, emme YAPMA
- Tetanoz profilaksisi değerlendir
- Monitörizasyon: Tüm hastalar en az 4-6 saat gözlem
Hedef
- Kardiyovasküler stabilizasyon
- Semptom kontrolü
- Antivenom (ciddi vakalarda)
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| ANALJEZİ | Parasetamol IV veya Tramadol 50-100 mg IV. Ağır ağrıda Morfin 0,1 mg/kg IV titrasyon. | IV | Endikasyon: Ağrı kontrolü — Tüm hastalar |
| AKREP ANTİVENOMU | Buthidae polivalan antivenom — Türkiye Sağlık Bakanlığı protokolü: 1 ampul (5-10 mL) IV, 100-250 mL SF içinde 30-60 dk infüzyon. Yanıta göre tekrar. | IV | Endikasyon: Sistemik envenomasyonda erken antivenom — Mümkünse ilk 2-4 saat Koşul: Grade 2-3 (sistemik bulgular) veya çocuklarda erken kullanım Uyarı: Anafilaksi riski — Adrenalin hazır bulundur. Serum hastalığı (geç). Cilt testi güvenilir değil, yapma. |
| PRAZOSİN (Minipress) | Erişkin: 0,5-1 mg PO her 6 saatte. Çocuk: 30 µg/kg/doz PO her 6 saatte. | PO | Endikasyon: Alfa-bloker — Katekolamin fırtınası tedavisi. Pulmoner ödemi azaltabilir. Koşul: Hipertansiyon + sempatik aşırı aktivasyon (terleme, taşikardi) Uyarı: İlk doz hipotansiyonu — Yatar pozisyonda, sıvı desteğiyle ver. |
| MİDAZOLAM (Dormicum) | 0,05-0,1 mg/kg IV | IV | Endikasyon: Nöbet kontrolü ve sedasyon Koşul: Nöbet veya ciddi ajitasyon |
| DOBUTAMİN | 5-15 µg/kg/dk IV infüzyon | IV | Endikasyon: İnotrop destek — Miyokardiyal depresyon tedavisi Koşul: Kardiyojenik şok / sol ventrikül disfonksiyonu |
Pulmoner Ödem Yönetimi
Akrep zehiri kaynaklı pulmoner ödem kardiyojenik kökenlidir (miyokardit). Dobutamin + prazosin kombine kullanılabilir. Diüretik dikkatli kullanılmalı (intravazküler volüm zaten düşük olabilir). Ciddi vakalarda NIV veya entübasyon.
Çocuk Hastalarda
Çocuklarda sistemik toksisite riski çok daha yüksek. Antivenom eşiği düşük tutulmalı. Agresif monitörizasyon ve erken YBÜ yatışı.
Yatış Endikasyonları
- Grade 2-3 (sistemik bulgular) → Yatış/YBÜ
- Tüm çocuk hastalar en az 6-12 saat gözlem
- Antivenom verilen hastalar → Gözlem (serum reaksiyonu)
Taburculuk Kriterleri
- Grade 1 (sadece lokal) + 4-6 saat asemptomatik gözlem → Taburculuk
- Sistemik bulguları gerileyen, hemodinamik stabil erişkinler
Konsültasyon
Toksikoloji (114), Kardiyoloji (pulmoner ödem/miyokardit), YBÜ (ciddi vakalar), Çocuk YBÜ (pediatrik)
Kaynaklar
- Scorpion Toxicity — StatPearls (StatPearls Scorpion 2023)
- Evaluation of scorpion sting incidence in Turkey (Özkan 2006 (TR Epidemiyoloji))
- Scorpion Sting Envenomation in Children in Southeast Turkey (Bosnak 2009 (GAP Çocuklar))