Psikiyatrik Zorla Yatış Kararı
Genel Bilgi
Türk Medeni Kanunu 432. Madde: Akıl hastalığı veya zayıflığı, alkol ya da uyuşturucu madde bağımlılığı nedeniyle kendisine veya çevresine zarar verme ihtimali bulunan kişi, rızası olmaksızın bir sağlık kurumuna yerleştirilebilir. Karar: Nöbetçi hâkim onayı gerektirir. Acil koruma tedbirinde: Kurum, kişiyi yerleştirdikten sonra hâkimi bildirir.
Klinik Kriterler
- Zorla Yatış Kriterleri (hepsi gerekli):
- 1. Psikiyatrik tanı mevcut (akıl hastalığı, ağır bağımlılık)
- 2. Kendine VEYA başkasına zarar verme riski — yakın ve gerçek
- 3. Hasta tedaviyi reddediyor
- 4. Ayaktan tedavi yetersiz kalıyor
- Zorunlu DEĞİL: Hastanın daha önce psikiyatrik tanı almış olması
- Zorunlu DEĞİL: İntihar teşebbüsünde bulunmuş olması (risk yeterli)
Fizik Muayene
Psikiyatrik Değerlendirme
- İntihar/özkıyım riski: plan, araç erişimi, önceki girişim
- Saldırganlık/hetero-agresyon riski
- Psikotik semptomlar: halüsinasyon, delüzyon, dezorganize davranış
Organik Ekarte
- Vital bulgular, GKŞ, SpO₂
- Nörolojik muayene (fokal defisit → organik)
- Toksikolojik tarama (entoksikasyon/yoksunluk)
Organik neden ekarte et (deliryum, entoksikasyon, metabolik). Zorla yatış kararı psikiyatristin, acil hekim tetikleyicidir.
Tedavi
Genel önlemler
- Psikiyatri konsülte et — zorla yatış kararı psikiyatristin
- Psikiyatri yoksa: Nöbetçi hâkimi ara (adliye nöbetçi hattı)
- Fiziksel tespit: Protokole uygun, minimum kısıtlama, nabız takibi
- Tüm kararları ve gerekçeleri kayıt altına al
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| HALOPERİDOL (Norodol 5 mg amp) | 5 mg IM — 30 dk sonra tekrarlanabilir | IM | Endikasyon: Kimyasal tespit — İlk tercih Not: Ajitasyon şiddetine göre BİRİNİ seç Uyarı: QT uzaması riski — EKG takibi yap |
| MİDAZOLAM (Dormicum 5 mg amp) | 5 mg IM / IV | IM / IV | Endikasyon: Ağır ajitasyonda alternatif Not: Ajitasyon şiddetine göre BİRİNİ seç Uyarı: Solunum depresyonu riski — SpO₂ takip et |
| BİPERİDEN (Akineton 5 mg amp) | 5 mg IM (Haloperidol ile aynı anda, farklı bölge) | IM | Endikasyon: EPS profilaksisi — Haloperidol ile birlikte uygula Uyarı: Glokom / üriner retansiyonda dikkat |
Hâkim Kararı Süreci
1. Psikiyatrist "zorla yatış gereklidir" raporunu yazar 2. Hastane yönetimi / nöbetçi amir nöbetçi hâkimi arar 3. Hâkim telefon/fiziken kararı verir 4. En geç 5 gün içinde hâkim kişiyi ziyaret eder 5. Düzenli aralıklarla (6 ayda bir) mahkeme incelemesi
İntihar Riski — Acil Yatış
Yüksek risk: Plan + yöntem + niyet → Yüksek risk. Önceki girişim + sosyal izolasyon → Risk faktörü. Hasta yatmayı reddediyorsa → Zorla yatış prosedürü. Orta risk: Psikiyatri ile birlikte değerlendir. Yakın takip planı + güvenlik planı.
Üçüncü Şahıs Tehdidi
Hasta başkasına zarar verme niyetini açıkça belirtiyorsa: → Tehdit edilen kişiyi uyarma yükümlülüğü (Tarasoff ilkesi) → Türkiye'de yasal yükümlülük tartışmalı — Psikiyatri + Hukuk müşavirliği ile birlikte karar ver → Savcılık bildirimi değerlendirilebilir
Yatış Endikasyonları
- Aktif intihar planı veya girişim
- Başkasına yönelik şiddet riski
- Psikotik atak — gerçeklik algısı bozuk
- Ağır ajitasyon — kontrolsüz
Konsültasyon
Psikiyatri (zorla yatış kararı için zorunlu). Nöbetçi hâkim (hukuki onay). Sosyal hizmet (aile bilgilendirme, sosyal destek).