Anafilaksi
Genel Bilgi
Sistemik alerjik reaksiyon → Hava yolu + dolaşım tehdidi. Tetikleyici: İlaç, gıda, böcek sokması. Semptomlar: Ürtiker, anjiyoödem, bronkospazm, hipotansiyon.
Klinik Kriterler
- Deri + sistemik semptom (hipotansiyon, bronkospazm)
- Bilinen allerjen teması + damar/solunum yolu tutulumu
- Hipotansiyon + temas öyküsü
Fizik Muayene
Hava Yolu (A)
- Uvula/dil ödemi, stridor, ses kısıklığı, drooling
Solunum (B)
- Wheezing, takipne, SpO2 düşüşü
Dolaşım (C)
- Taşikardi, hipotansiyon, soğuk-nemli ekstremite
Deri / Mukoza
- Ürtiker, anjiyoödem, flushing — %10-20 vakada deri bulgusu YOK olabilir
Nörolojik (D)
- Bilinç değişikliği, senkop, ajitasyon
GİS
- Bulantı, kusma, karın ağrısı (özellikle böcek/gıda tetikli)
Deri bulgusu olmasa bile ABC problemi varsa anafilaksi düşün.
Tedavi
Genel önlemler
- Tetikleyiciyi uzaklaştır (ilaç infüzyonunu kes, arı iğnesini çıkar)
- Supin pozisyon + bacaklar yukarı (hipotansiyon varsa). Dispne varsa oturur pozisyon
- 2 geniş IV damar yolu HEMEN
- Monitörizasyon: SpO2, KB, EKG sürekli
- ADRENALİN GECİKTİRME — ölümlerin çoğu geç adrenalin uygulamasından. Steroid/antihistaminik adrenalin yerine kullanıldığında mortalite artar.
- Gözlem süresi: Hafif → 6 saat, Ciddi → 12-24 saat
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| ADRENALİN IM (Adrenalin ampul 1mg/mL) | 0.5 mg (0.5 mL) IM — anterolateral uyluk | IM | Süre: Her 5 dk tekrar edilebilir (yanıt yoksa 2. doz sonrası refrakter protokole geç) Uyarı: İLK VE EN ÖNEMLİ ilaç — HEMEN ver, geciktirme! IM tercih (SC değil, emilim daha iyi). Her zaman uyluğa yap (deltoid değil). Otoenjektör varsa kullan (EpiPen). |
| IV SIVI BOLUSU | 1-2 L IV hızlı bolus (çocuk: 20 mL/kg) | IV | Süre: Hızlı infüzyon, gerekirse tekrar Uyarı: 2 geniş damar yolu aç. Hipotansiyon sıvı kaybından değil, vazodilatasyon + kapiller kaçaktan — agresif sıvı ver. |
| ADRENALİN IV (Refrakter Anafilaksi) | İnfüzyon: 0.1 mcg/kg/dk başla, yanıta göre titre et (max 1 mcg/kg/dk). IV bolus yerine infüzyon tercih et. | IV | Koşul: 2 doz IM adrenaline yanıt yoksa (refrakter anafilaksi) — IV infüzyon olarak başla, bolus tercih etme Uyarı: Monitörizasyon ZORUNLU — aritmi riski. 2 doz IM adrenaline yanıtsız hastalarda (refrakter anafilaksi). IV bolus yerine İNFÜZYON tercih edilmeli (ERC 2025). Deneyimli personel + tam monitörizasyon gerektirir. |
| METİLPREDNİZOLON (Prednol 125 mg) | 125-250 mg IV | IV | Süre: Tek doz Koşul: Rutin önerilmez (ERC 2025). Yalnızca refrakter anafilaksi veya ciddi astım zemininde değerlendir. Bifazik reaksiyonu önlediğine dair kanıt yetersiz. Uyarı: Rutin kullanımı ARTIK ÖNERİLMİYOR (ERC 2025, RCUK 2021). Hastane öncesi steroid kullanımı kötü sonuçlarla ilişkili bulunmuştur (hospitalizasyon ve YBÜ yatış riskinde artış). Adrenalin yerine KULLANMA. Yalnızca refrakter anafilaksi veya eşlik eden ağır astımda düşün. |
| FENİRAMİN (H1 antihistaminik) (Avil ampul 45.5 mg/2mL) | 1 ampul (45.5 mg/2mL) IM veya yavaş IV | IV yavaş / IM | Koşul: ABC stabilize EDİLDİKTEN SONRA persiste eden deri bulguları için — akut tedavide değil. Non-sedatif oral form (setirizin 10 mg PO) tercih. Uyarı: Akut anafilaksi tedavisinin parçası DEĞİL (ERC 2025, RCUK 2021). Solunum/dolaşım semptomları kontrol altına alındıktan SONRA persiste eden kutanöz belirtiler (ürtiker, kaşıntı) için düşünülebilir. Sedasyon yaparak anafilaksi belirtilerini maskeleyebilir. Hasta oral alabiliyorsa non-sedatif setirizin 10 mg PO tercih. |
| SALBUTAMOL nebül (Ventolin nebül) | 5 mg (1 mL) nebülizasyon | Nebülizasyon | Süre: 20 dk arayla tekrar edilebilir Koşul: Bronkospazm (wheezing) varsa adrenaline EK olarak ver |
Beta-Bloker Kullanan Hastada Anafilaksi
Adrenaline yanıt azalmış olabilir. Glukagon 1-5 mg IV bolus → 5-15 mcg/dk infüzyon. Glukagon beta-reseptörden bağımsız olarak cAMP artırır.
Bifazik Reaksiyon
İlk ataktan 1-72 saat (genellikle 8-12 saat) sonra semptomlar tekrarlayabilir. Hastaları en az 6-8 saat (ciddi ise 12-24 saat) gözlemle. Steroidlerin bifazik reaksiyonu önlediğine dair yeterli kanıt yoktur (RCUK 2021). Bifazik reaksiyon riski zamanında adrenalin uygulamasıyla azalır.
Taburculuk Reçetesi
Setirizin 10 mg/gün PO (5 gün). Oral prednizolon 30-40 mg/gün 3-5 gün → yalnızca ciddi reaksiyon, astım zeminli hasta veya refrakter seyir varsa düşün; rutin önerilmez (ERC 2025). Allerji-İmmünoloji polikliniğine yönlendir (tetikleyici tespiti için).
Yatış Endikasyonları
- Tüm ağır anafilaksi → 4-6 saat gözlem (bifazik reaksiyon)
- Hava yolu tutulumu, hipotansiyon → YBÜ
Taburculuk Kriterleri
- 4-6 saat gözlem sonrası semptom yok
- Epipen verilen, allerji uzmanına yönlendirilen
Konsültasyon
Allerji-İmmünoloji (uzun dönem), YBÜ (ağır/refrakter)