Akut Periferik Arter Tıkanıklığı
Genel Bilgi
Embolik (genellikle kardiyak kaynaklı — AF, MI, kapak hastalığı) veya trombotik (aterosklerotik plak üzerine) nedenle periferik arterin akut tıkanmasıdır. Acil vasküler cerrahi müdahale gerektirir.
Klinik Kriterler
- 6P: Pain (ağrı), Pallor (solukluk), Pulselessness (nabızsızlık), Paresthesia (parestezi), Paralysis (paralizi), Poikilothermia (soğukluk)
- Ani başlangıçlı şiddetli ekstremite ağrısı
- Tıkanıklık seviyesinin distalinde nabız alınamaz
- Extremite soluk, soğuk, siyanotik
- Geç bulgular: Kas sertliği, anestezi, paralizi → irreversibl iskemi
Fizik Muayene
Etkilenen Ekstremite
- Nabız palpasyonu (tıkanıklık distalinde nabızsız)
- Renk (soluk, siyanotik, benekli)
- Isı (soğuk — karşı tarafla karşılaştır)
- Duyu (parestezi, anestezi → geç evre)
- Motor (paralizi → irreversibl iskemi)
- Kapiller dolum yok
Kardiyovasküler
- Nabız ritmi (AF → embolik kaynak?)
- KB, kalp sesleri (kapak hastalığı?)
Karşı Ekstremite
- Simetrik karşılaştırma (ısı, renk, nabız)
6P kuralı: Pain, Pallor, Pulselessness, Paresthesia, Paralysis, Poikilothermia. Paralizi = geç evre, uzuv kaybı riski yüksek.
Tetkikler
Kan
- CBC, BMP, PT/INR, aPTT
- Laktat (iskemi şiddeti)
- CK, miyoglobin (rabdomiyoliz riski — reperfüzyon sonrası)
- Kan grubu, cross-match
Görüntüleme
- Doppler USG (acil yatak başı değerlendirme)
- BT Anjiyografi (tıkanıklık seviyesi ve yaygınlığı)
Diğer
- EKG (AF, MI kaynağı?)
- Eko (kardiyak emboli kaynağı?)
Skorlamalar
| Skor | Açıklama | Kesim değeri |
|---|---|---|
| Rutherford Sınıflaması | Akut ekstremite iskemisi şiddeti | I: Viabil — acil değil | IIA: Tehdit altında, kurtarılabilir — acil | IIB: Hemen tehdit altında — acil cerrahi | III: İrreversibl — amputasyon |
Tedavi
Genel önlemler
- Etkilenen extremiteyi kalp seviyesinde veya hafif aşağıda tut (yükseltme → iskemiyi artırır)
- Heparin HEMEN başla — vakit kaybetme
- Vasküler cerrahi ANINDA konsültasyon
- Sıcak veya soğuk uygulama YAPMA
İlaçlar
| İlaç | Doz | Yol | Not |
|---|---|---|---|
| HEPARİN (UFH) (Heparin) | 80 U/kg IV bolus → 18 U/kg/saat infüzyon | IV | Süre: Hemen başla, cerrahiye kadar devam Uyarı: Trombüs propagasyonunu önlemek için ANINDA antikoagülasyon başla. aPTT hedefi: 60-80 sn. |
| MORFİN (Morfin HCl 10mg/mL amp) | 2-4 mg IV | IV | Süre: 5-10 dk arayla titrasyonla Koşul: Şiddetli iskemik ağrı varsa Uyarı: İskemik ağrı çok şiddetli olabilir. |
Embolektomi / Trombektomi
Rutherford IIA-IIB → Acil cerrahi embolektomi (Fogarty kateter). Cerrahi mümkün değilse → kateter yönelimli tromboliz (tPA) değerlendirilebilir.
Reperfüzyon Sendromu
Revaskülarizasyon sonrası: Hiperkalemi, asidoz, miyoglobinüri, akut böbrek hasarı. Agresif hidrasyon + idrar alkalinizasyonu + K takibi. Kompartman sendromu gelişirse → fasyotomi.
Yatış Endikasyonları
- Tüm akut arter tıkanıklığı vakaları yatış gerektirir
- Rutherford IIA-IIB → acil cerrahi/girişim
- Rutherford III → amputasyon değerlendirmesi
Konsültasyon
Vasküler Cerrahi — ANINDA